"EĞİTİMDE SAĞLIKLI NESİLLER EĞİTİMDE KALİTE (ESNEK)" PROJESİ

26.11.2012

KIRŞEHİR MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

“EĞİTİMDE SAĞLIKLI NESİLLER EĞİTİMDE KALİTE”

(ESNEK) PROJESİ


PROJE METNİNİ İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ.
ÖĞRENCİLERİNİZİN VÜCUT KİTLE ENDEKSİ BİLGİLERİNİ GİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ.
ESNEK PROJESİ Kahvaltımı Yapıyorum Dersimi Anlıyorum" Anketİ İçin Tıklayınız.

GİRİŞ:

Türkiye bugün artık tarım toplumu sürecini aşmış, endüstri toplumu sürecine girmiştir. Böylece ülkemiz de sanayileşmiş toplumların yaşadığı sanayileşme-kentleşme sonucu düzensiz ve dengesiz beslenme alışkanlıkları gelişmiştir. Hızlı beslenme alışkanlıkları kilo almayı hızlandırmış, zorunlu ihtiyaç duyulan organik ve inorganik madde alınmasını engellemeye başlamıştır. Bu durum niceliksel gelişmeyi artırmış fakat niteliksel gelişme sekteye uğramıştır. Çocuklarının irileştiğini ve çok hareketli olduğunu gören veliler doğru yolda olduklarını düşünmeye başlamışlar ve bu durumun olumsuzluklarının farkına varmamaya başlamışlardır.  Bu durum ile ilgili yapılan araştırmalar kemik gelişimi kas gelişimi ve sinir sistemi gelişiminin olumsuz etkilendiğini ortaya koymuştur.

Bu gün anlaşılmıştır ki beslenme doğru yapılmadığında hayat veren değil hayata kasteden bir hareket olmaktadır. Kırşehir’de de görülmeye başlanan ve aileler tarafından iri gürbüz olarak adlandırılan ancak tıp literatüründe obez tanısı ile tedavi olmak zorunda bu çocuklarımız sağlıksız büyümenin yanı sıra sağlıksız eğitim de almaktadırlar. Dengesiz bir şekilde büyüyen bir vücut aynı zamanda kendisinden beklenen fizyolojik ve zihinsel aktiviteleri de gösteremeyecektir. Öğretmenlerin ve velilerin gürbüz!!! çocuk sıfatı ile andığı bu çocuklarımız geride kaldıkları eğitimden kopmakta ve başarı seviyesi de düşük kalmaktadır.

Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması sonucu boy uzunluğuna göre vücut ağırlığının arzu edilen düzeyin üstüne çıkması şeklinde tanımlanmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’nün obezite sınıflandırması esas alınarak obeziteyi belirlemek için yaygın olarak Beden Kitle İndeksi (BKİ) kullanılmaktadır. BKİ, bireyin vücut ağırlığının (kg), boy uzunluğunun (m cinsinden) karesine (BKI=kg/m2) bölünmesiyle elde edilen bir değerdir. BKİ boy uzunluğuna göre vücut ağırlığının tahmin edilmesinde kullanılmakta, vücutta yağ dağılımı hakkında bilgi vermemektedir.

Bu durum Dünya Sağlık Örgütü tarafından da yüksek ses ile söylenmeye başlamıştır. Yapılan araştırmalara göre son on yılda obezite %33 artmıştır. Bu güne kadar Amerika ile özdeşleşmiş obezite Avrupa Birliği içerisinde de hızla artmaktadır. Obezite 2012 yılında önlenebilir ölüm nedenleri arasında sigara içiciliğini de geçerek birinci sıraya yükselmiştir. Bu gün sigara içen bir çocuğa gösterdiğimiz tepkiyi elinde gazlı içecek olan bir çocuğa göstermemenin artık bir gerekçesi bulunmamaktadır. Sigara içen birisi ile obez birisinin sağlık sistemine ve çevresine verdiği zarar birbiri ile yarışmaktadır.

Obeziteye karşı yapılacak tüm çalışmaların okullarımızda başlaması, bilinçlendirme çalışmaları ve önleyici faaliyetlerin okullarda yapılması sağlıksız nesillere karşı verilebilecek en önemli mücadele oalcaktır.

Yapılan araştırmalara göre nüfusun %66 sının obezite tehlikesi altında olduğu göz ardı edilemeyecek bir gerçektir.

Sağlıklı nesillerin yetişebilmesi için sadece obezite ile mücadele yapılması da yetmemektedir. Obezsitenin yanı sıra sağlıklı bir bedene sahip olmakta önemli bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu konuda yapılması gereken ise vücudun genel bir muayeneden geçirilerek olası sağlıksız durumların tespit edilmesi ve bunlara karşı tedbirlerin alınmasıdır. Bu konuda eğitim kurumlarının aile hekimleri ile ilişkide olması büyük önem taşımaktadır. Göz sağlığı, kulak sağlığı, vücut bütünlüğü, kan değerlerinin sağlıklı olması gibi hususlar sağlıklı nesillerin gelişmesi için büyük önem taşımaktadır. Bu gibi sağlık unsurlarının iyi olması eğitimi de iyi hale getirecektir.

ESNEK projesinin bir diğer ayağı ise kahvaltının önemi ile ilgili çalışma olacaktır. Konu ile ilgili olarak il milli eğitim müdürlüğü olarak ‘Kahvaltımı Yapıyorum Dersimi Anlıyorum’  isimli bir alt faaliyet de yapılacak çalışmalar kapsamına alarak okullarımızda kahvaltının öneminin anlatılması ve ilkokullarda ve ortaokullarda kahvaltı yapmanın önemi konusunda bir farkındalık oluşturmak istiyoruz.

Konu üzerinde araştırma yapan uzmanlar önemle özerinde durmaktadırlar ki; vücudun düzenli çalışması için kan şekeri düzeyinin belirli bir düzeyde olması gerekmektedir. Akşam yemeği ile sabah kahvaltısı arasında geçen yaklaşık 10-12 saatlik süre kan şekeri üzerinde çok etkilidir. Bu süre içerisinde kan şekeri düşer ve kişi kendini yorgun hisseder. Uyanır uyanmaz gereksinim duyulan tüm besinleri karşılayıp vücudun güne hazır hale getirilmesi gerekir ki bu da çocukları fiziksel ve psikolojik olarak çok fazla etkile.

Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Gülhan Samur’un konu ile ilgili yaptığı çalışmalar sonucunda ulaştığı sonuçlar şu şekildedir;  öğrencilerin yüzde 60–85’inin sabah kahvaltısı yapmamaktadır. Ayaküstü beslenmede enerjinin yüzde 40–50’sinin yağdan gelmektedir, sonuç olarak kalp ve damar hastalıklarının temelleri çocukluk çağında atılmaktadır. Türkiye’deki öğrencilerin yüzde 60–85’inin sabah kahvaltısı yapmıyor, öğrencilerin yüzde 25 ile 43 arasında değişen bir oranı, sokak satıcıları ve kantinlerden karınlarını doyurmaktadır. Öğrenciler arasında çay, kolalı ve kolasız içeceklerin tüketiminin yüzde 50 dir, buna karşın süt ve ayran tüketiminin yüzde 15–25 oranındadır. Okul öncesi çocukların Türkiye genelinde yüzde 16’sının beslenmesi bozuktur. Bu çocukların yüzde 2.1’inde ileri derecede yapısal bozukluklar bulunmaktadır. Enerji yetersizliği sonucu yüzde 14–25 zayıflık ve kısa boyluluk kırsal ve gecekondu bölgelerinde yüksek orandadır. Anemi, okul çağı çocuklarının yüzde 17–35’inde bulunmaktadır. A vitamini, B kompleks vitaminlerinin yetersizliği yüzde 15–37, D vitamini yetersizliği yüzde 19.8, C vitamini yetersizliği yüzde 27, B2 vitamini yetersizliği yüzde 25–40, iyot yetersizliği sonucu gelişen basit guatr oranı yüzde 30.3, diş çürüğü yüzde 43–85, kalsiyum yetersizliği yüzde 44–72, şişmanlık görülme durumu ise yüzde 4.8–6’ dır.”

 

Kantinler  önemlidir;

Okul kantinleri toplum sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır ve hamburger, pizza, soğuk sandviç, kızarmış patates gibi hızlı tüketilen yiyeceklerin öğrencilerin besin gereksinimlerini karşılamamaktadır. Türkiye’de okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretimde eğitim gören öğrenci sayısının 12 milyonu geçmektedir ve bu sayı genel nüfusun beşte birinden fazladır. Okul sağlık hizmetleri tüm bu hedef kitleye ulaştırıldığında ülke nüfusunun beşte birinin yeterli ve dengeli beslenmeyi de içeren sağlık hizmetlerinden yararlanması söz konusudur. Aileler de daha çok çocuklarının okul başarılarıyla ilgilenmekte büyüme, gelişme ve diğer sorunlar göz ardı edilmektedir.

 

Okul çocuklarında kahvaltı şart;

            Okul çağındaki çocuklarda kahvaltı başta olmak üzere bazı dengeli ve yeterli beslenme ilkelerinin ihmal edilmemesi gerektiğini söyleyen uzmanlar, bunun çocuğun okuldaki başarısını direk etkilediğini belirtmektedir. Okul çağındaki çocuklarda, zaman ayarlamasını öğretmenin, dengeli beslenme için önemli olduğu belirtilmektedir. Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mualla Aykut, okul çağındaki çocuklarda kahvaltı başta olmak üzere bazı dengeli ve yeterli beslenme ilkelerinin ihmal edildiğini, bu durumun çocuğun gelişimini ve okuldaki başarısını olumsuz etkilediğini belirtmektedir. Beslenme planı yapılırken bu durumların göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade eden Aykut, “Okul çocukları için beslenme programlarının iki amacı olduğunu, birincisinin öğrenme çağındaki çocuğa temel beslenme bilgilerini, beslenme ve sağlık arasındaki ilişkileri öğretmek ve yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığı kazandırmak; ikincisinin ise eldeki imkanları en iyi şekilde kullanarak okul çocuğunun yeterli ve dengeli beslenmesini sağlamak olduğunu vurgulamaktadır.

 

Zaman ayarlaması önemlidir;

Sağlıklı beslenmenin sağlanabilmesi için çocuğun bu konuda bilinçlendirilmesinin büyük önem taşımaktadır. Çocuğa çalışma, uyuma, yemek yeme, oynama gibi yapacağı bütün işlerde zaman ayarlamasını öğretmek, geç kalma korkusu yüzünden kahvaltıyı ihmal etme sorununu çözümler. Anne ve babalar, bu konuda hassas olmalıdırlar. Sabah kahvaltısı yapmadan okula gelen çocukların öğrenmek için dikkatleri azalmaktadır. Okulda kalma süresi uzun olduğu zaman çocuklara, besin değeri yüksek, özel hazırlama gerektirmeyen süt veya ayranla peynir, domates–ekmek, yumurta–domates–ekmek, tahin helvası–ekmek, tahin–pekmez–ekmek gibi yiyeceklerden oluşan ara kahvaltısı ve benzer sandviçler verilmelidir. Okul kantinlerinde kola–gazoz yerine süt, ayran ve meyve suları, şeker,    çikolata, bisküvi yerine besleyici ve taze sandviçler satılmalıdır.

 

Çocuk ve Beslenme;
 (Sınıf Öğretmenleri)

            Beslenme, doğadaki tüm canlıların temel gereksinimidir. Çünkü, organların yaşamsal işlevlerini yerine getirmesi için gereken enerji, beslenme ile sağlanır. Yeterli besin alamayan canlının yaşam kalitesi düşer ve ömrü azalır. Bu nedenle tüm canlılar için dengeli ve yeterli beslenme çok önemlidir.
            Beslenme çocuklar için ayrı bir önem taşır. Çünkü, çocuklar büyüyüp gelişme sürecindedir. Bu süreçte, hücreler hızla çoğalmaktadır. Çocukluk döneminde dengeli ve yeterli beslenme, ileri yaşlarda kaliteli bir yaşam sağlar.
            Vücudumuzun her çeşit besine ihtiyacı vardır. Hayvansal, bitkisel ve madensel kaynaklı besinler vücutta ayrı görevler yapar. Vücudun enerji kazanması, hastalıklara karşı dirençli olması ve hücrelerin yenilenmesi için her çeşit besinden alınması gerekir. Hepimiz, özellikle çocuklar yemek seçmeden, çeşitli besinlerle beslenmeliyiz, öğün atlamamalıyız. Gereksiz ve bilinçsiz diyet yapmamalıyız.
            Beslenmede, sabah kahvaltısı ayrı bir önem taşır. Çünkü, gece boyunca kan şekeri düzeyi düşer. Kuvvetli bir sabah kahvaltısı ile bu düzey dengelenir. Çalışanlar, özellikle öğrenciler sabah kahvaltısına büyük önem vermelidir. Kahvaltı öğününün atlanması, gün boyunca çalışma temposunu düşürür.
            Bu da başarıyı olumsuz etkiler. Sağlıklı ve başarılı bir yaşam hepimizin dileğidir. Buna temiz, dengeli ve düzenli beslenmenin de katkısı olduğunu unutmayalım

1---KAPSAM:

Bu proje;

Kırşehir Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı tüm okullarda uygulanması planlanmaktadır.

2---DAYANAK:

1-                      İlgili valilik oluru

 

 

3---AMAÇ:

             1. Çocukların ve gençlerin; sağlıklı büyüyüp gelişebilmeleri, kolay öğrenebilmeleri, öğrendiklerini hatırlayabilmeleri, sağlıklı nesillerin yetişmesi ve dengeli beslenmeleri için kahvaltı yapmaları (ön yemek) gerektiğinin farkına varmalarını sağlamak,

   2.  Ailede sevgi ve paylaşım ortamının geliştirilmesi için kahvaltı yapmaları gerektiğinin farkında olmalarını sağlamak

   3. Aile hekimleri ile işbirliği halinde tüm öğrencileri kapsayacak bir sağlık taraması için zemin oluşturmak.

4.      Aileler ile işbirliği yapılarak sağlık taraması sonuçlarına göre öğrencilere gerekli tedavilerin uygulanmasını sağlamak.

5.      Aileler ile işbirliği içerisinde çocukların sağlıklı beslenmeleri ile ilgili gerekli tedbirleri almak.

6.      Obez olan çocuklarımıza gerekli sağlık uygulamaları için tedbirler almak

7.       Obez ya da vücut bütünlüğü tam olmayan öğrencilerin tespit edilerek bu öğrenciler için yapılabileceklere okul ve aile işbirliği ile karar vermek.

 

4--YAPILACAK ÖN ÇALIŞMALAR:

1.                      Proje ile ilgili internet araştırması yapılarak konu hakkında kapsamlı bilgi elde edilecektir.

2.                      Sağlık Müdürlüğü ve aile hekimleri ile temasa geçilerek sağlık ile ilgili yapılabilecekler tespit edilecek.

3.                      Okullar ile işbirliğine geçilerek yapılabilecekler ile ilgili toplantılar yapılacak.

4.                      Proje tanıtım toplantısı yapılarak kamuoyu bilgilendirilecek.

5.                      Yerel basın ile ilgili işbirliği yapılarak proje ile ilgili farkındalık oluturulacaktır.

6.                      Konu ile ilgili aile bilgi notu hazırlanarak tüm ailelere ulaştırılması sağlanacak.

 

5--UYGULAMA:

1-                      Proje kapsamında tüm okullarımızda ESNEK projesi ile ilgili okul proje komisyonu kurulacaktır. Komisyonda müdür başkanlığında sınıf öğretmenleri, fen grubu öğretmenleri ve beden eğitimi öğretmenleri bulunacaktır.

2-                      Aralık ayının ilk haftası tüm okullarda komisyonlar beden kitle endeksinin ölçüleceği ve proje yönergesinde yer alan ek1 tablosunu dolduracaklardır.

3-                      Bu listelerde yer alan riskli öğrenciler ile ilgili sağlık kontrolleri yaptırılması ile ilgili aile hekimleriyle bağlantı kurmaları sağlanacaktır.

4-                      Okullarda beden eğitimi öğretmeleri risk gurubundaki öğrenciler ile egzersiz ve takip programı oluşturulacaktır.

5-                      Okul kantinlerinde aşırı karbonhidrat içeren gıdalar ile il ilgili gerekli tedbirler alınacaktır. Satılması yasak olan gıdaların öğrenciler tarafından okul çevresinde bulunan satıcılardan alınmasına engel olacak tedbirler alınacaktır.

6-                      Risk gurubu öğrencilerin aileleri ile temasa geçilerek anne babanın da beden kitle endeksi alınarak kalıtsal riskler kontrol edilecektir. Ailelerin de bu programa dahil edilmesi için gerekli tedbirler alınacaktır.

7-                      Mart 2013 itibari ile okul komisyonları ilerleme raporu hazırlayarak il proje komisyonuna göndereceklerdir.

8-                      ESNEK projesinin “obezite ile mücadele” eylem planı ile ilgili tüm iş ve işlemler www.arge40.com adresi üzerinden organize edilecektir.

9-                      ESNEK projesinin ikinci ayağı olan “Kahvaltımı Yapıyorum Dersimi Anlıyorum” eylem planı ise ilkokullarda uygulanmaya başlanacaktır. Okul müdürü ile İlkokul sınıf öğretmenlerinin tamamının proje komitesi üyesi olduğu bu uygulama ile kahvaltının önemi ile ilgili öğrenci ve veli bilgilendirmesi yapılacaktır.

10-                  Öğrencilerin okula gelmeden önce kahvaltı yapıp yapmadığını belirlemek amacı ile anket çalışması yapılacak.

11-                  Öğrencilerden kahvaltı yaptıkları gün ile yapmadıkları gün arasındaki farkı anlatan görüş yazılarının okul panolarında paylaşılması sağlanacak.

12-              Öğretmenlerimize yönelik olarak derslerinde kahvaltı yapan ile yapmayan öğrencilerin farklarını anlatan görüş yazıları panolarda yayınlanacak

13-  Sağlık müdürlüğü ile iş birliği yapılarak veli toplantılarına bir doktor davet edilerek kahvaltının önemi velilere anlatılacak.

14-  Öğrencilerden evdeki kahvaltı sohbetleri konulu kompozisyonlar istenecek ve panolarda yayınlanacak.

15-                  Okula kahvaltılarını yaparak gelen tüm öğrencilerdeki gelişimi takip edilecektir.

16-                   Kahvaltı yapımının teşvik edilmesi amacıyla “sarı kurdele” uygulaması yapılacaktır. Okula düzenli kahvaltı yaparak gelen öğrenciler sınıf öğretmenleri tarafından tespit edilerek bu öğrencilere sınıf öğretmenleri tarafından sarı kurdele ödüllendirilecektir. Aylık olarak verilecek bu kurdeleler öğrencinin kahvaltısını düzenli yaptığı sürece öğrencide kalacaktır.

17-                  Konu ile ilgili hazırlanan broşür ve bilgilendirme yazıları sınıflara asılarak öğrencilerin kahvaltı yapması teşvik edilecektir.

18-                  Veli toplantılarında kahvaltının önemi ile ilgili bir tutanak maddesi olacak ve bu konuda öğrenci velileri dikkatle uyarılacaktır.

19-                  Hazırlanan rapor eğitim öğretim sonunda kamu oyu ile paylaşılacak ve kat edilen yol ya da karşılaşılan zorluklar kamuoyunun bilgisine sunulacaktır.

 

 

 

 

 

 

6--DENETİM ve GERİ BİLDİRİM:

            Yapılan tüm çalışmalar proje takvimi dahilinde yapılacak ve geri beslemelerle eksikler giderilecektir.  Aksayabilecek yönler tespit edilerek b planı uygulanacaktır.

 

7--FİNANSMAN: Projenin finansmanı il milli eğitim müdürlüğü ve okulların katkıları ile sağlanacaktır.

  8--SONUÇ:

Projeden elde edilecek sonuçlar;

a)                       Eğitim Açısından: Projenin Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından uygulanmasının amacı öğrencilerimizin sağlık kayıplarına bağlı öğrenme kapasitelerinde meydana gelecek eksikleri yok ederek öğrenme kapasitesinde %10-20 lik artış sağlamak ve Kırşehir ilinin ÖSS ve OKS de ki başarısını kalıcı hale getirmek daha ileri taşımaktır.

b)                      Sosyal Açıdan: Projenin en önemli faydalarından biriside ilimizdeki öğrencilerin tümünün sağlık bireyler haline getirilmesi için sosyal devlet olmanın gerekleri yerine getirilecektir.

                                                                                                 KASIM 2012

                                                                                     Kırşehir Milli Eğitim Müdürlüğü

                                                                                                    Strateji  Geliştirme Şubesi

 

Ziyaretçi Sayısı: 000521697
Kırşehir Milli Eğitim Müdürlüğü STRATEJİ
Telefon: 0-386 213 51 50 Dahili:1521   Strateji Fax:0386 2122866    Eposta: arge40@meb.gov.tr